Dzisiaj jest poniedzia�ek, 24 lipca 2017. Imieniny: Kinga, Krystyna, Olga
Wiadomo�ci Sport Kultura Publicystyka Og�oszenia Katalog WWW Galeria Forum Kontakt
Dzieje powiatu grójeckiego


Przemawia starosta Roman Grochowski, Warka 1930 r.


Historię Powiatu Grójeckiego można podzielić na trzy zasadnicze okresy. Pierwszy to lata tuż po I Wojnie Światowej, która przyniosła Polsce niepodległość. Drugi to lata 1945 – 1989, czyli czasy Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Ostatni,Panerai Replica Watches trzeci okres rozpoczął się wraz z reformą administracyjną w 1999 roku i trwa po dziś dzień.

Mateusz Adamski


Powiat Grójecki w okresie II Rzeczypospolitej
Jak pisze w książce „Powiat Grójecki w okresie II Rzeczypospolitej” regionalista Remigiusz Matyjas, województwo warszawskie utworzone zostało ustawą tymczasową o organizacji władz administracyjnych II instancji z 2 sierpnia 1919 roku. Pod względem administracyjnym podzielone było na 23 powiaty. Powiat grójecki z powierzchnią 1670 kilometrów kwadratowych zajmował – terytorialnie – drugie miejsce w województwie, zaraz po powiecie warszawskim (1698 km). Od północy sąsiadował właśnie z powiatem warszawskim, od wschodu z garwolińskim i kozienickim, od południa z radomskim, a od zachodu z rawskim, skierniewickim i z błońskim.

Wspólnie z powiatami: warszawskim, radzymińskim i mińsko-mazowieckim powiat grójecki stanowił jeden z pięciu regionów „podstołecznych” utworzonych ze względu na „pewne naturalne ciążenia i związki”, które chciano wykorzystać „w celu wzmożenia działalności gospodarczej i społecznej”.

Autor książki informuje, że ludność (127 058 osób, obecnie: 96 524) skupiona była w czterech miastach (Grójec, Góra Kalwaria, Mogielnica, Warka) oraz osiemnastu gminach wiejskich: Belsk, Błędów, Borowe, Czersk, Drwalew, Jasieniec, Jazgarzew, Kąty, Kobylin, Konie, Komorniki, Konary, Lechanice, Lipie, Nowa Wieś, Promna, Rykały, Wągrodno. Pod względem powierzchni i liczby ludności największa była gmina Komorniki, a najmniejsza gmina Konary.

Konglomerat narodowościowo-kulturowy
Powiat grójecki w czasach II RP stanowił swoistego rodzaju konglomerat narodowościowo – kulturowy. Oprócz Polaków, stanowiących zdecydowaną większość na jego terenie zamieszkiwali również Żydzi, Niemcy Rosjanie a także przedstawicieli innych nacji.

Znacznymi tradycjami mogli się pochwalić Żydzi, bowiem z Grójeckiego wywodzili się współtwórcy i ideologowie chasydyzmu w Polsce. Zamieszkiwali przede wszystkim w miasteczkach , przewyższając tam liczebnie Polaków. Na przykład w Grójcu, według danych z 1916 r. mieszkało 3918 chrześcijan i aż 5830 Żydów. Spis powszechny z 1921 r. w Grójcu (Grice, Gruce) było ich – 4922 (58,8%), Górze Kalwarii (Gur, Ger) – 2963 (53,9%), Mogielnicy – 2722 (51,2%) i Warce (Wurke) – 2176 (50,5%).

W następnych latach populacja żydowska uległa liczebnemu zwiększeniu. Według danych z 1939 r., Grójec liczył 10 339 mieszkańców, w tym: 5190 Żydów, 5033 katolików, 77 ewangelików, 30 prawosławnych i 9 grekokatolików. Grójec uważano za „żydowską mieścinę”. Natomiast dla samej społeczności żydowskiej najważniejsza była jednak Góra Kalwaria, gdzie mieszkał Abraham Mordechaj Alter (1866 – 1948), cadyk, uczony, bibliofil, faktyczny przywódca polskiej ortodoksji chasydzkiej, współtwórca partii Agudas Isroel (Związek Izraela). Jak stwierdza Remigiusz Matyjas: stosunki polsko-żydowskie na wielu płaszczyznach życia politycznego i gospodarczego były napięte, dochodziło do konfliktów, a nawet do rękoczynów.

Ludność pochodzenia niemieckiego na większą skalę zaczęła się osiedlać w drugiej połowie XVIII w., zwłaszcza po III rozbiorze (Grójeckie znalazło się pod zaborem pruskim). Ogniskiem niemieckości (luteranizmu) stał się Błędów z okolicznymi osiedlami, np. Wilhelmów. Nie bez znaczenia było utworzenie w Błędowie filii zakładów żyrardowskich i sprowadzenie tu w związku z tym rzemieślników z nad Odry.

Rosjanie w dużej mierze rekrutowali się ze starych żołnierzy carskich, którzy otrzymali na terenie powiatu grójeckiego ziemię pochodzącą z kasty majątku kościelnego po powstaniu styczniowym, ożenili się z Polkami i spolszczyli. Głównym ośrodkiem nacji rosyjskiej (a zarazem prawosławia) była wieś Błagodatnoje vel Biskupice Nowe (gmina Lechanice), gdzie znajdowała się cerkiew z cmentarzem.


Powiat trzech dekanatów
Kościół katolicki w II RP na terenie powiatu funkcjonował w ramach trzech dekanatów ustanowionych w 1919 roku przez kardynała Aleksandra Kakowskiego: grójeckiego (12 parafii), górno-kalwaryjskiego (8 parafii) oraz goszczyńskiego (9 parafii). Dekanat grójecki: Belsk, Boglewice, Drwalew, Grójec, Jasieniec, Jeziorka, Lewiczyn, Pieczyska, Prażmów, Rembertów, Tarczyn, Worów. Dekanat górno-kalwaryjski: Chynów, Czersk, Góra Kalwaria, Jazgarzew, Konary, Ostrołęka, Sobików, Warka. Dekanat goszczyński: Błędów, Goszczyn, Lipie, Łęczyszyce, Michałowice, Mogielnica, Promna, Przybyszew, Wrociszew. Parafia Wilków należała do dekanatu bialskiego.

W 1935 roku dekanat grójecki zamieszkiwało 45 177 katolików, goszczyński – 31 586 katolików, górno-kalwaryjski – 25 792 katolików. Najwięcej katolików zamieszkiwało w dużej parafii Tarczyn, następnie w parafiach: Grójec, Goszczyn, Jazgarzew, Mogielnica, Jasieniec, Warka, Błędów, Góra Kalwaria, Sobików, Promna, Boglewice, Belsk, Jeziorka, Michałowice, Worów, Drwalew, Lewiczyn, Lipie, Konary, Ostrołęka, Pieczyska, Łęczeszyce. Funkcję dziekana pełnili w Grójcu księża Tomasz Wieczorek, Jan Garwoliński i – od 1929 r. – Aleksander Bujalski.

Jak podaje Remigiusz Matyjas podczas pierwszej wojny światowej uszkodzone zostały kościoły w Belsku, Lewiczynie, Łęczeszycach, Michałowicach, Promnie i Wrociszewie, parkan wokół kościoła w Grójcu, spłonął kościół w Lipiu (6 lipca 1915 r. podpalony przez Rosjan). Pomimo trudności gospodarczych, wysiłkiem proboszczów, parafian i samorządu, wiele zrobiono dla odbudowy i utrzymania w dobrej kondycji obiektów sakralnych i zabudowań gospodarczych. Dwukrotnie odbudowywano kościół w Lipiu (23 lipca 1923 r. spłonął od pioruna), wybudowano nowe kościoły w Jazgarzewie, Jeziorce, Błędowie, Zalesiu Górnym, rozbudowany kościoły w Belsku i Goszczynie. Życie religijne skupiało się wokół niedzielnych i świątecznych nabożeństw, odpustów, pielgrzymek, bractw i Akcji Katolickiej. W skali kraju rozwijał się kult związany z Górą Kalwarią i Lewiczynem. Czyniono starania o beatyfikację grójczanina ks. Piotra Skargi.

Starosta, sejmik, wydział
Na czele administracji powiatu stał starosta (początkowo zwany komisarzem ludowym) mianowany przez ministra spraw wewnętrznych, a podlegający osobowo i służbowo wojewodzie. Był przedstawicielem rządu i szefem administracji ogólnej oraz działów zespolonych z administracją ogólną. 12 listopada 1918 r. nominację n a pełnomocnika rządu polskiego na powiat grójecki otrzymał ziemianin Stanisław Czekanowski z Kośmina. Szybko z tej funkcji wojewoda go, jednak odwołał, twierdząc, że ziemianin nie może reprezentować całego powiatu. Jakiś czas funkcję tymczasowego komisarza ludowego powiatu grójeckiego pełnił technik budowlany, członek Zarządu Towarzystwa Ubezpieczeń, działacz społeczny, Henryk Hołownia z Grójca. Wreszcie komisarzem na powiat grójecki mianowany został chłop Andrzej Żółcik z Belska. Po nich powiatem administrowali urzędnicy spoza Grójeckiego. Byli to kolejno lwowianin, rotmistrz kawalerii austriackiej, dr praw, Stnisław Gołąb, Włodzimierz Wyszkowski, Bronisław Gancarczyk, Roman Grochowski oraz Felicjan Pawłowski.


Starosta i wójtowie powiatu grójeckiego



Starosta nadzorował sprawy porządku i bezpieczeństwa publicznego, a także jako reprezentant władzy państwowej, posiadał pełną kontrolę nad Sejmikiem Powiatowym. Sejmik odpowiadał za: opiekę nad biednymi, budowę dróg, zdrowotność publiczną i inne sprawy gospodarcze. Dochody pochodziły z dotacji, podatków, pożyczek oraz własnych źródeł prywatno-gospodarczych. Sejmik powiatu grójeckiego, będący organem uchwałodawczym, składał się z 44 radnych. W Sejmiku pierwszej kadencji zdecydowaną przewagę posiadało ziemiaństwo. Wszelkie próby pozbawienia go tej roli przez radykalnych chłopów spod znaku „Wyzwolenia” czy socjalistów skazane były na porażkę.

Podobny układ sił istniał także w organie wykonawczym Sejmiku Powiatowego, czyli w Wydziale Powiatowym. Na jego czele z urzędu stał starosta, pozostałych sześciu członków wybierał ze swego grona Sejmik.

Tekst powstał na podstawie fragmentów książki autorstwa Remigiusza Matyjasa "POWIAT GRÓJECKI W OKRESIE DRUGIEJ RZECZYPOSPOLITEJ" wydanej przez Oficynę Poligraficzną "APLA", Radę Powiatu i Zarząd Powiatu w Grójcu w 2004 roku.